Bộ điện phân muối là thiết bị ít được bảo trì nhất trong phòng máy, vì nó chạy êm và không kêu khi sắp hỏng. Đến lúc chủ nhà nhận ra thì thường đã phải thay cả buồng điện cực — khoản tốn kém nhất của hệ.
Bài này nói về ba việc phải làm định kỳ, và dấu hiệu nhận biết khi buồng điện cực đã đến cuối đời.
Thiết bị này thực ra làm gì
Nước muối chạy qua buồng điện cực. Dòng điện một chiều tách muối ăn (NaCl) thành clo hoạt tính ngay trong dòng nước. Clo đó diệt khuẩn, rồi trở lại thành muối, rồi lại được điện phân. Muối gần như không bị tiêu hao — chỉ hao theo nước mang ra ngoài khi rửa lọc, khi tràn, hoặc khi người bơi mang nước ra.
Hiểu nguyên lý này là hiểu luôn ba việc bảo trì phải làm.
Việc 1 — Kiểm tra nồng độ muối
Nồng độ muối quá thấp thì bộ điện phân không sinh đủ clo, và một số máy sẽ tự ngắt để tự bảo vệ. Quá cao thì ăn mòn chi tiết kim loại và một số loại đá ốp.
Khoảng nồng độ phụ thuộc vào model. Mỗi hãng có dải riêng. Hãy lấy con số từ tài liệu kỹ thuật của chính thiết bị đang lắp, đừng lấy từ một bài viết trên mạng — kể cả bài này. Chúng tôi không đưa một con số chung ở đây vì nó khác nhau giữa các dòng máy, và đặt sai nồng độ theo con số của hãng khác là một trong những nguyên nhân hỏng buồng điện cực sớm.
Điểm thường sai: nhiều người tin vào số hiển thị trên bảng điều khiển của máy. Con số đó thường được suy ra từ độ dẫn điện của nước, mà độ dẫn điện thay đổi theo nhiệt độ. Nước lạnh làm máy báo nồng độ muối thấp hơn thực tế, dẫn tới việc đổ thêm muối một cách không cần thiết.
Cách đúng: đối chiếu bằng que thử muối hoặc máy đo cầm tay, ít nhất mỗi quý một lần, và luôn đối chiếu trước khi quyết định đổ thêm muối.
Việc 2 — Vệ sinh buồng điện cực khỏi cặn canxi
Quá trình điện phân làm pH ở sát bề mặt điện cực tăng cục bộ. pH cao khiến canxi trong nước kết tủa và bám lên tấm điện cực thành lớp vảy trắng. Lớp vảy đó cách điện, làm hiệu suất sinh clo giảm dần.
Dấu hiệu cần vệ sinh:
- Máy chạy đủ giờ nhưng clo dư đo được vẫn thấp
- Phải tăng dần mức đặt công suất để giữ nguyên lượng clo như trước
- Nhìn vào buồng điện cực thấy lớp trắng bám trên tấm
Trình tự vệ sinh:
- Ngắt điện bộ điều khiển, khoá van hai đầu, tháo buồng điện cực ra
- Thử xịt nước áp lực vừa phải trước. Lớp vảy mỏng thường bong ra, và cách này không hại điện cực
- Nếu còn bám, dùng dung dịch axit pha loãng theo đúng tỉ lệ ghi trong tài liệu của hãng. Luôn đổ axit vào nước, không bao giờ đổ nước vào axit.
- Ngâm tới khi hết sủi bọt, không ngâm lâu hơn mức cần. Axit ăn cả lớp phủ của điện cực, ngâm quá lâu là rút ngắn tuổi thọ thiết bị
- Rửa sạch bằng nước, lắp lại, mở van, kiểm tra rò rỉ trước khi cấp điện
Nhiều dòng máy hiện nay có chế độ tự đảo cực để hạn chế bám cặn. Chế độ đó giảm tần suất phải vệ sinh tay, nhưng không thay thế được việc kiểm tra định kỳ.
Cách giảm tần suất phải vệ sinh
Cặn bám nhanh hay chậm phụ thuộc vào độ cứng canxi và pH của nước. Giữ pH trong khoảng 7,2–7,6 và kiểm soát độ cứng canxi là cách rẻ nhất để kéo dài tuổi thọ buồng điện cực. Đây cũng là lý do bảo trì bộ điện phân muối không tách rời khỏi việc cân bằng nước nói chung.
Việc 3 — Theo dõi tuổi thọ buồng điện cực
Buồng điện cực là vật tư hao mòn, không phải thiết bị dùng vĩnh viễn. Lớp phủ trên tấm điện cực mòn dần theo tổng số giờ chạy.
Dấu hiệu đã đến cuối đời — khác với dấu hiệu cần vệ sinh:
| Hiện tượng | Cần vệ sinh | Đã hết tuổi thọ |
|---|---|---|
| Sau khi vệ sinh, sản lượng clo | Phục hồi rõ rệt | Gần như không cải thiện |
| Nhìn bề mặt điện cực | Có lớp vảy trắng | Sạch nhưng lớp phủ bạc màu, lộ nền |
| Mức đặt công suất | Tăng tạm thời rồi về bình thường | Phải để tối đa thường xuyên |
Nếu đã vệ sinh đúng cách mà sản lượng clo không phục hồi, đó là lúc thay buồng điện cực, không phải lúc tăng thêm muối.
Lịch bảo trì đề xuất
| Tần suất | Việc |
|---|---|
| Mỗi lần đến bảo trì | Đọc clo dư, pH, mức đặt công suất; ghi vào biên bản |
| Hằng quý | Đối chiếu nồng độ muối bằng thiết bị đo độc lập |
| Hằng quý, hoặc khi clo giảm | Mở buồng điện cực kiểm tra bằng mắt, vệ sinh nếu có cặn |
| Hằng năm | Ghi tổng giờ chạy tích luỹ, đối chiếu với tuổi thọ danh định của hãng |
Ba hiểu nhầm thường gặp
- “Hồ nước muối thì không có clo.” Sai. Bộ điện phân sinh ra chính clo đó, chỉ khác là sinh tại chỗ thay vì đổ vào.
- “Thêm muối sẽ làm nước sạch hơn.” Sai. Vượt dải khuyến cáo không làm tăng clo, chỉ làm tăng ăn mòn.
- “Máy báo bình thường nghĩa là nước đạt.” Không chắc. Máy báo tình trạng của nó, không báo chất lượng nước. Vẫn phải đo clo dư bằng bộ test.
Con số, không phải cảm nhận
Bộ điện phân muối là thiết bị mà việc ghi số định kỳ có giá trị rõ ràng nhất: một bảng theo dõi mức đặt công suất theo tháng sẽ cho thấy xu hướng suy giảm nhiều tháng trước khi thiết bị thực sự hỏng, và cho anh thời gian để chuẩn bị thay vật tư thay vì xử lý gấp.
Đây là nội dung chúng tôi ghi trong biên bản mỗi lần đến ở gói bảo trì và vận hành hồ bơi.
Nếu hệ của anh đang phải đặt công suất tối đa liên tục mà clo vẫn thiếu, nguyên nhân có thể không nằm ở bộ điện phân mà ở lưu lượng tuần hoàn hoặc ở nồng độ axit cyanuric. Đó là việc cần đo toàn hệ — xem kiểm toán hệ thống hồ bơi.
Xem thêm: cặn canxi bám thành hồ bơi và tính liều hoá chất từ thể tích nước.