Hồ bơi trên tầng và hồ bơi dưới đất nhìn giống nhau khi đã hoàn thiện. Nhưng từ bản vẽ kết cấu đến ngày bàn giao, hai loại này là hai bài toán khác hẳn. Bài này nói về bốn khác biệt mà chúng tôi thấy là quyết định, và chỗ nào hay hỏng nhất.
1. Tải trọng — con số phải có trước khi vẽ hồ
Một mét khối nước nặng một tấn. Hồ 50 m³ là 50 tấn nước, chưa kể khối lượng bản thân kết cấu bể, lớp hoàn thiện, và người sử dụng.
Hồ dưới đất truyền tải xuống nền. Hồ trên tầng truyền tải vào hệ dầm sàn của công trình. Đây không phải chi tiết kiến trúc, đây là bài toán kết cấu, và nó phải được giải trước khi chốt vị trí và kích thước hồ.
Thực tế hay gặp: chủ đầu tư quyết định làm hồ trên sân thượng sau khi nhà đã xây xong. Lúc đó chỉ còn hai hướng — gia cường kết cấu, hoặc thu nhỏ hồ cho phù hợp với tải cho phép. Cả hai đều tốn hơn nhiều so với việc tính từ đầu.
Điều phải có trước khi bắt đầu: xác nhận bằng văn bản của đơn vị thiết kế kết cấu về tải trọng cho phép của sàn tại vị trí dự kiến đặt hồ. Không có văn bản đó, chúng tôi không nhận thi công — đây là một trong những yêu cầu chúng tôi từ chối nới lỏng.
2. Chống thấm — hậu quả của sự cố khác nhau hoàn toàn
Hồ dưới đất bị thấm thì mất nước và ẩm nền. Khó chịu, tốn tiền, nhưng hiếm khi gây hư hỏng ngoài phạm vi hồ.
Hồ trên tầng bị thấm thì nước chảy vào không gian sinh hoạt bên dưới. Hư hỏng lan sang trần, hệ điện, nội thất, và thường chỉ được phát hiện khi đã thấm đủ lâu để lộ ra vết loang.
Vì vậy ở hồ trên tầng:
- Thử nước phải làm đủ thời gian, và phải có biên bản. Đổ đầy nước, đánh dấu mực nước, theo dõi liên tục nhiều ngày, ghi số mỗi ngày. Không phải “để một đêm thấy không sao là được”.
- Phải phân biệt được hụt do bay hơi và hụt do thấm. Hai nguyên nhân này cho cùng một hiện tượng là mực nước tụt. Phép thử xô là cách tách chúng ra, và nó phải nằm trong quy trình nghiệm thu.
- Mọi điểm xuyên bể là điểm nghi ngờ. Đèn, miệng hút, miệng xả, ống xả đáy. Xuyên bể càng nhiều, rủi ro càng cao. Đây là lý do nên giảm số lượng chi tiết xuyên bể ngay từ bước thiết kế.
3. Phòng máy — vị trí quyết định cả vận hành lẫn tiếng ồn
Ở hồ dưới đất, phòng máy thường đặt thấp hơn mực nước hồ. Bơm được mồi tự nhiên bằng trọng lực, chuyện hút khí hiếm khi xảy ra.
Ở hồ trên tầng, phòng máy hay bị đẩy xuống tầng dưới vì không còn chỗ. Khi đó xuất hiện ba vấn đề cùng lúc:
| Vấn đề | Hệ quả |
|---|---|
| Cột áp hút thay đổi | Phải tính lại điểm làm việc của bơm; bơm chọn theo kinh nghiệm dễ sai |
| Tuyến ống dài và nhiều co | Tổn thất áp tăng, lưu lượng thực tế thấp hơn danh định |
| Phòng máy nằm cạnh không gian ở | Tiếng bơm và rung truyền qua kết cấu vào phòng ngủ |
Vấn đề thứ ba là thứ bị bỏ qua nhiều nhất, và là thứ chủ nhà phàn nàn nhiều nhất sau khi dọn vào ở. Chống rung cho bệ bơm và xử lý âm cho phòng máy phải nằm trong thiết kế, không phải xử lý chữa cháy sau bàn giao.
4. Thoát nước sự cố — câu hỏi “nếu tràn thì nước đi đâu”
Hồ dưới đất tràn thì nước chảy ra sân. Hồ trên tầng tràn thì nước phải có đường đi, nếu không nó sẽ tự tìm đường — qua khe cửa, qua ống kỹ thuật, xuống tầng dưới.
Mỗi hồ trên tầng cần có lời đáp rõ ràng cho ba tình huống:
- Van cấp nước bù hỏng ở trạng thái mở, nước chảy liên tục
- Mưa lớn kéo dài, hồ nhận thêm lượng nước ngoài dự tính
- Phải xả hồ để bảo trì — xả bằng đường nào, trong bao lâu, nước đi về đâu
Nếu đơn vị thi công không trả lời được ba câu này trên bản vẽ, hệ thoát nước sự cố chưa được thiết kế.
Chỗ hay hỏng nhất, theo thứ tự chúng tôi gặp
- Điểm xuyên bể tại đèn dưới nước. Vừa là điểm thấm, vừa là điểm có điện.
- Mối nối ống trong lớp kết cấu. Khi hỏng thì không tiếp cận được mà không phá dỡ.
- Vị trí tiếp giáp giữa bể và sàn công trình. Hai kết cấu có độ lún và giãn nở khác nhau; chỗ nối là nơi vết nứt xuất hiện.
- Máng tràn và đường thu nước. Tắc một phần thì không thấy ngay, nhưng làm hệ mất cân bằng.
Điều chúng tôi nói với chủ đầu tư ngay từ buổi đầu
Hồ bơi trên tầng không đắt hơn vì nó ở trên cao. Nó đắt hơn vì hậu quả của một lỗi nhỏ lớn hơn nhiều, nên mọi khâu đều phải làm với biên an toàn rộng hơn: chống thấm nhiều lớp hơn, thử nghiệm lâu hơn, biên bản nhiều hơn, và số lượng chi tiết xuyên bể ít hơn.
Ai báo giá hồ trên tầng ngang với hồ dưới đất thì hoặc chưa tính đủ, hoặc định cắt ở đúng những khâu không được cắt.
Nếu anh đang ở giai đoạn thiết kế và muốn biết hệ thống dự kiến có chạy được như bản vẽ hay không, đó là việc của một buổi kiểm toán hệ thống — rẻ hơn rất nhiều so với sửa sau khi đã đổ bê tông.
Nếu hồ đã có và đang vận hành, gói bảo trì định kỳ là cách theo dõi sớm những dấu hiệu thấm trước khi chúng lộ ra ở trần tầng dưới.
Xem thêm: bảng kiểm bàn giao phòng máy hồ bơi và vì sao chúng tôi không nhận cam kết bảo hành trọn đời.