Đổ cùng một loại hoá chất cho mọi loại tảo là lý do phổ biến nhất khiến hồ “xử lý xong rồi lại bị”. Ba loại tảo thường gặp ở hồ bơi Việt Nam có độ bám, độ kháng clo và cách xử lý khác hẳn nhau. Nhận diện sai loại thì tốn hoá chất mà không hết.
Nhận diện: nhìn ở đâu, nhìn cái gì
| Loại | Dấu hiệu nhận biết | Mức độ khó |
|---|---|---|
| Tảo xanh | Nước ngả xanh đục toàn khối, hoặc bám trơn trượt trên thành. Lan nhanh, thấy rõ trong vài ngày | Dễ nhất |
| Tảo vàng (còn gọi tảo mù tạt) | Mảng vàng nâu bám ở vùng khuất nắng — chân tường phía bóng râm, dưới bậc, sau thang. Trông như cát hoặc bụi bẩn lắng, chải nhẹ là bong nhưng hôm sau mọc lại | Trung bình |
| Tảo đen | Chấm tròn đen hoặc xanh đen, bám chặt vào mạch gạch và bề mặt nhám. Chải mạnh mới bong, và dưới chấm đó là một vết rễ ăn sâu | Khó nhất |
Mẹo phân biệt tảo vàng với bụi bẩn lắng: dùng bàn chải chải một vệt. Bụi bẩn tan vào nước rồi được hút đi và không quay lại. Tảo vàng bong ra rồi mọc lại đúng chỗ cũ sau một hai ngày.
Vì sao mỗi loại cần cách xử lý khác nhau
Tảo xanh — trôi nổi, không có lớp bảo vệ
Tảo xanh sống lơ lửng trong nước và bám hời hợt. Nó không có lớp vỏ bảo vệ nên clo tiếp cận được trực tiếp.
Trình tự xử lý:
- Đo pH và chỉnh về khoảng 7,2–7,6 trước. Bước này không được bỏ qua — pH lệch cao làm clo mất phần lớn hiệu lực, và lúc đó đổ bao nhiêu clo cũng phí
- Xử lý sốc theo liều ghi trên bao bì sản phẩm, tính theo thể tích hồ
- Chải toàn bộ thành và đáy để đưa tảo bám vào khối nước, nơi clo xử lý được
- Chạy bơm liên tục cho tới khi nước trong — thường cần nhiều vòng tuần hoàn liên tiếp
- Rửa ngược bình lọc sau khi nước trong, vì lúc này lọc đang chứa đầy xác tảo
Tảo vàng — kháng clo hơn và luôn quay lại từ chỗ khuất
Tảo vàng chịu được nồng độ clo cao hơn tảo xanh, và nó chọn đúng những chỗ ánh nắng không tới — cũng là những chỗ dòng nước tuần hoàn yếu nhất.
Khác biệt trong cách xử lý:
- Phải chải kỹ vùng khuất trước khi xử lý sốc, không phải sau. Chải trước để phá lớp bám, rồi hoá chất mới tiếp cận được
- Xử lý cả đồ dùng trong hồ — phao, thang, vợt, ống hút đáy, đồ chơi. Tảo vàng bám trên những thứ này và tái nhiễm vào hồ ngay sau khi xử lý xong. Đây là nguyên nhân số một khiến tảo vàng “không bao giờ hết”
- Kiểm tra dòng tuần hoàn ở vùng khuất. Nếu nước ở đó gần như đứng yên, vấn đề nằm ở bố trí cửa xả chứ không ở hoá chất
Tảo đen — có lớp vỏ bảo vệ, phải phá cơ học trước
Tảo đen tạo một lớp vỏ cứng bên trên và cắm rễ xuống mạch gạch hoặc bề mặt nhám. Clo không xuyên qua lớp vỏ đó. Đổ hoá chất mà không phá vỏ trước thì gần như không có tác dụng gì.
- Chải mạnh bằng bàn chải phù hợp với bề mặt hồ cho tới khi lớp vỏ vỡ ra. Đây là phần tốn sức nhất và cũng là phần quyết định
- Xử lý sốc ngay sau khi chải, khi vết còn mở
- Lặp lại nhiều lần trong vài ngày — phần rễ còn sót sẽ mọc lại, và phải chải tiếp mỗi lần nó xuất hiện
- Nếu tảo đen tập trung ở mạch gạch: mạch đã mục hoặc rỗ. Xử lý hoá chất chỉ là tạm thời, phần gốc là hạng mục hoàn thiện cần sửa
Chặn nguyên nhân, không chỉ diệt triệu chứng
Tảo không tự sinh ra. Nó xuất hiện khi hồ có đủ bốn điều kiện sau cùng lúc:
| Điều kiện | Cách chặn |
|---|---|
| Clo dư không đủ, liên tục trong nhiều ngày | Đo đều đặn, không đợi tới khi nhìn thấy mới đo. Đây là nguyên nhân gốc của gần như mọi đợt tảo |
| pH lệch khỏi 7,2–7,6 | Chỉnh pH trước khi chỉnh clo. Độ kiềm thấp làm pH dao động liên tục nên phải cân độ kiềm trước |
| Tuần hoàn thiếu — nước không được lọc đủ số vòng mỗi ngày | Tính lại chu kỳ tuần hoàn: thể tích hồ chia lưu lượng thực. Hồ gia đình cần 4–6 giờ một vòng. Cách tính đầy đủ trong bài Thể tích hồ và chu kỳ tuần hoàn |
| Chất dinh dưỡng từ ngoài vào — lá cây, đất, nước mưa chảy tràn, phân bón từ vườn | Vớt rác hằng ngày, kiểm tra hướng thoát nước sân quanh hồ |
Ba điều kiện đầu đều đo được. Nếu hồ của anh chị bị tảo lặp đi lặp lại dù vẫn đổ hoá chất đều, gần như chắc chắn một trong ba con số đó đang sai — và không ai đo nên không ai biết.
Sau mưa lớn và sau đợt đông người dùng
Hai thời điểm hồ dễ bùng tảo nhất:
- Sau mưa lớn — nước mưa làm loãng clo, mang theo bụi và chất hữu cơ, đồng thời kéo pH lệch. Nên đo và chỉnh ngay trong vòng 24 giờ, đừng đợi tới lịch bảo trì
- Sau một buổi đông người — tải bẩn tăng đột ngột. Một buổi tiệc 20 người trong hồ gia đình tương đương nhiều tuần sử dụng bình thường
Chi tiết về các nguyên nhân khiến nước mất chuẩn có trong bài Nước hồ bơi ngả xanh, vàng, đục — đọc đúng nguyên nhân.
Hồ bị tảo lặp lại dù vẫn đổ hoá chất đều đặn? Đó là bài toán hệ thống, không phải bài toán hoá chất. Gói bảo trì định kỳ đo và ghi biên bản pH, clo dư, độ kiềm sau mỗi lần đến — từ 5 triệu/tháng cho hồ đến 80 m³ trong TP.HCM. Nếu nghi vấn nằm ở lưu lượng tuần hoàn hoặc bố trí cửa xả, bắt đầu bằng kiểm toán hệ thống hồ bơi — từ 15 triệu.