Rửa ngược là thao tác bảo trì được thực hiện nhiều nhất ở hồ bơi, và cũng là thao tác bị làm sai nhiều nhất. Làm sai không gây hậu quả ngay — đó chính là lý do nó cứ được làm sai suốt nhiều năm, cho tới khi bình lọc mất hẳn tác dụng và không ai hiểu vì sao nước không bao giờ trong hẳn.
Bình lọc cát hoạt động ra sao — và vì sao phải rửa ngược
Nước bẩn đi từ trên xuống qua lớp cát. Chất bẩn bị giữ lại trong các khe giữa hạt cát, nước sạch đi tiếp xuống đáy bình rồi quay về hồ.
Chất bẩn tích lại làm các khe hẹp dần. Nước khó đi hơn, nên áp suất trong bình tăng lên và lưu lượng về hồ giảm xuống. Rửa ngược là đảo chiều dòng nước để đẩy chất bẩn ra ngoài theo đường xả thải.
Một điều nghe ngược đời nhưng đúng: một lớp cát hơi bẩn lọc tốt hơn cát vừa rửa xong. Lớp chất bẩn bám trên bề mặt cát tự nó cũng làm nhiệm vụ lọc, giữ lại các hạt mịn hơn.
Vì vậy rửa ngược quá thường xuyên cũng là một lỗi, không chỉ rửa quá muộn.
Khi nào rửa ngược — theo áp suất, không theo lịch
Bước bắt buộc phải làm một lần: ghi mốc áp sạch
Ngay sau một lần rửa ngược đầy đủ, khi hệ đã chạy ổn định, đọc đồng hồ áp và ghi lại con số đó. Dán ngay lên vỏ bình lọc bằng bút lông hoặc nhãn.
Đây là con số quan trọng nhất trong cả vòng đời của bình lọc. Mọi quyết định rửa ngược về sau đều so với nó. Không có mốc này thì không ai biết áp bao nhiêu là cao.
Ngưỡng rửa ngược
Rửa ngược khi áp suất tăng lên khoảng 0,3–0,5 bar so với mốc sạch — hoặc theo đúng con số nhà sản xuất bình ghi trong tài liệu, nếu tài liệu có nêu khác. Mỗi hãng có khuyến cáo riêng, và tài liệu của bình luôn được ưu tiên hơn con số chung.
| Dấu hiệu | Ý nghĩa |
|---|---|
| Áp tăng dần đều theo tuần | Bình thường. Lọc đang làm việc và đang đầy dần |
| Áp tăng rất nhanh, vài ngày đã tới ngưỡng | Tải bẩn cao bất thường — hoặc hồ vừa qua đợt đông người, hoặc có nguồn bẩn mới như cây rụng lá, công trình xây dựng bên cạnh |
| Rửa ngược xong mà áp không trở về mốc sạch | Vật liệu lọc đã tới hạn thay. Đây là dấu hiệu rõ ràng nhất, và là dấu hiệu bị bỏ qua nhiều nhất |
| Áp thấp hơn mốc sạch | Không phải tin tốt. Thường là đầu hút đang thiếu nước: rổ skimmer nghẹt, mực nước hồ thấp, hoặc tuyến hút hở |
Quy trình đủ bước
- Tắt bơm. Không bao giờ xoay van đa hướng khi bơm đang chạy — đây là cách nhanh nhất làm hỏng gioăng van
- Chuyển van sang BACKWASH (Rửa ngược)
- Bật bơm. Chạy cho tới khi nước ở mắt kính quan sát trong trở lại — thường khoảng 2–3 phút. Nhìn mắt kính, đừng bấm giờ máy móc
- Tắt bơm. Chuyển van sang RINSE (Xả lắng)
- Bật bơm, chạy khoảng 30–60 giây. Bước này nén lại lớp cát vừa bị xáo tung và đẩy nốt phần cặn còn trong đường ống. Bỏ bước này thì mẻ nước đục đầu tiên sẽ chảy thẳng vào hồ
- Tắt bơm. Chuyển van về FILTER (Lọc)
- Bật bơm. Đọc áp suất và so với mốc sạch. Ghi vào sổ hoặc biên bản
- Bù nước cho hồ về mực bình thường — một lần rửa ngược tiêu tốn một lượng nước đáng kể
- Kiểm tra lại hoá chất sau khi bù nước, vì nước mới làm loãng nồng độ
Ba sai lầm phổ biến
Sai lầm 1 — Rửa ngược theo lịch cố định thay vì theo áp suất
“Cứ thứ Bảy hằng tuần là rửa” nghe có vẻ kỷ luật, nhưng tải bẩn của hồ thay đổi theo mùa, theo số người dùng, theo thời tiết. Có tuần chưa cần rửa, có tuần phải rửa hai lần. Đồng hồ áp cho biết điều đó; cuốn lịch thì không.
Sai lầm 2 — Bỏ bước xả lắng
Bước RINSE tốn chưa tới một phút và bị bỏ qua thường xuyên nhất. Hậu quả trực tiếp: lượng nước đục đầu tiên sau khi rửa chảy thẳng vào hồ, và lớp cát chưa được nén lại nên hiệu quả lọc của cả chu kỳ tiếp theo giảm.
Sai lầm 3 — Không bao giờ thay vật liệu lọc
Cát lọc không dùng được vĩnh viễn. Theo thời gian, các hạt cát bị mài tròn cạnh, bị bọc bởi dầu mỡ và mỹ phẩm, và bị vón thành mảng. Nước bắt đầu luồn qua các khe hở lớn thay vì đi đều qua lớp cát — hiện tượng này gọi là tạo kênh dẫn.
Khi đó bình lọc vẫn “chạy”, nước vẫn “qua”, áp suất vẫn có, nhưng gần như không lọc được gì. Đây là lý do rất phổ biến khiến một hồ được vệ sinh đều đặn mà nước vẫn không bao giờ trong hẳn.
Dấu hiệu để quyết định thay: rửa ngược xong mà áp không trở về mốc sạch; hoặc nước vẫn hơi đục dù hoá chất đã đúng và tuần hoàn đã đủ.
Nước rửa ngược thoát đi đâu?
Câu hỏi này nên được trả lời từ khi thiết kế, nhưng rất nhiều hồ được bàn giao mà không ai nghĩ tới nó cho tới lần rửa ngược đầu tiên. Đường xả rửa ngược cần đủ lớn để thoát kịp lưu lượng của bơm, và cần được đấu vào hệ thống thoát nước đúng quy định của khu vực.
Nếu hồ của anh chị đang xả rửa ngược ra vườn hoặc ra một hố tự đào, đó là hạng mục nên đưa vào danh sách cải tạo — cả vì lý do kỹ thuật lẫn vì lý do tuân thủ.
Không biết mốc áp sạch của bình lọc nhà mình? Phần lớn hồ ở Việt Nam không có con số này, nên việc rửa ngược trở thành cảm tính. Gói bảo trì Văn Lang Pool ghi áp suất trước và sau mỗi lần rửa ngược vào biên bản, để sau vài tháng nhìn chuỗi số là biết vật liệu lọc còn dùng được bao lâu — từ 5 triệu/tháng cho hồ đến 80 m³.